Leiftursókn gegn lýðheilsu

Fjárhagslegt bolmagn áfengisbransans til markaðssetningar, almannatengsla og pólitískrar hagsmunagæslu er nánast ótakmarkað. Það kemur berlega í ljós nú þegar að syrtir í álinn. Skýr dómur liggur fyrir um ólögmæta smásölu áfengis og fleiri kærur koma fram. Þær virðast víðtækari en sú sem leiddi til sakfellingar. Sú seinasta tekur ekki bara til ólöglegrar sölu því samkvæmt fjölmiðlum virðist einnig ákært fyrir peningaþvætti.

Það blæs því ekki byrlega hjá þeim sem stunda þessa ólöglegu starfsemi og þá er efnt til herferðar í von um betri byr. Þar er öllu til tjaldað, kostnaðurinn nemur örugglega margra ára eða áratuga framlagi hins opinbera til áfengisforvarna og félagsamtaka sem þeim sinna. Herferðin er heimasíða sem auglýst er í öllum helstu fjölmiðlum, einstakar fullyrðingar sem fram koma á síðunni dreift með ærnum kostnaði út um allt, í sjónvarpi, útvarpi og á samfélagsmiðlum m.m. Til síðunnar er vísað eins og um sé að ræða einhverja viðurkennda vísindastofnun, sem fer víðs fjarri. Allt er þetta snyrtilegt og vel upp sett eins og við er að búast þegar okkar öflugustu auglýsingastofur og almannatenglar koma að vinnunni.

Glæsilegar umbúðir en innihaldið rýrt og fyrst og fremst sett fram í þágu ýtrustu sérhagsmuna. Athyglisverðast við herferðina er hvað kemur ekki fram og hvernig skautað er markvisst fram hjá því sem raunverulega skiptir máli þegar íslensk áfengisstefna er til umræðu. Aðstandendur þessarar auglýsingaherferðar eru Samtök verslunar og þjónustu og aðilar sem eiga persónulega beina fjárhagslega hagsmuni af áfengissölu. Einhverjir kalla þetta framlag SVÞ opinbera umræðu en raunin er að hér er einfaldlega um að ræða einhliða kostaðan áróður, auglýsinga- og ímyndunarherferð, sem í krafti fjármagns er ætlað að yfirgnæfa allt annað en ýtrustu hagsmuni áfengisbransans.

Í grein sem ég ritaði fyrir nokkru, Öll trixin í bókinni, þá fjallaði ég um hvernig svona lagað fellur algerlega að vel þekktum aðferðum áfengisiðnaðarins. Þar er lýðheilsa bannorð og allt sem undir hana fellur má ekki ræða að öðrum leyti en því að neyslan sé alfarið á ábyrgð einstaklingsins, og svo hitt sem aldrei er nefnt, að kostnaðurinn, afleiðingar neyslunnar, fellur alfarið á almenning, samfélagið. Því er markvisst, kerfisbundið og ranglega haldið fram að áfengisauglýsingar, markaðsátök, fjöldi sölustaða, heimkeyrsla nánast allan sólarhringinn, aðgengi, verð og vonlaust aldurseftirlit hafi engin áhrif á neyslu. Málflutningur í þessa veru er svo sem ekki nýr af nálinni. Tóbaksiðnaðurinn viðurkenndi ekki tengsl krabbameina og reykinga fyrir en rúmlega fimm áratugum eftir að læknavísindin voru búin að margsanna þau (Cummings o.fl., 2002; Proctor, 2012)..

Rannsóknir varðandi hagsmunagæslu áfengisiðnaðarins sýna að sömu aðferðirnar birtast aftur og aftur þegar þrýst er á um breytt regluverk varðandi sölu og markaðssetningu áfengis. Umræðan beinist nánast aldrei að þeirri meginspurningu að breytingar í þessa veru leiði til aukinnar neyslu með tilheyrandi neikvæðum afleiðingum fyrir einstaklinga og samfélag. Þess í stað er umræðunni markvisst beint inn á önnur svið: viðskiptafrelsi, jafnræði fyrirtækja, þjónustu og „nútímavæðingu“. Vísindaleg þekking er markvisst gerð tortryggileg og gögn valin þannig að þau styðji fyrir fram gefna niðurstöðu. Savell, Fooks og Gilmore (2016) fjalla um þetta mynstur í rannsóknum sínum. McCambridge, Mialon og Hawkins (2018 ) höfundar greinarinnar  How does the alcohol industry attempt to influence marketing regulations? A systematic review. sýna fram á hve slíkar aðferðir eru mikilvægar í hagsmunagæslu áfengisiðnaðarins. Markmiðið er að ramma inn, hafa áhrif og móta umræðuna um áfengismál með skýrum og markvissum hætti í þágu sinna hagsmuna, og ekki síður vinna gegn því af fullum þunga að málefni sem ganga gegn hagsmunum iðnaðarins komist á dagskrá á vettvangi stjórnmála eða hjá stjórnvöldum. Í þeim tilfellum sem svo er þá er brugðist við því sem talið er ógna þeirra hagsmunum, meðal annars með því að byggja upp og rækta tengsl við stjórnmálafólk og fólk innan stjórnsýslunnar og nýta til þess mismunandi samtök, fyrirtæki og aðrar skipulagsheildir. WHO hefur einnig tekið saman og fjallað um sambærilegar aðferðir í bókinni Alcohol Policy Playbook. Nýjasta herferðin SVÞ, þar sem í engu er til sparað, er hreinræktuð sýnikennsla í þessum fræðum.

Eðli málsins samkvæmt þá skauta hagsmunaaðilar með öllu fram hjá afleiðingum þess fyrirkomulags sem þá dreymir um, svo sem aukinni sölu til barna og ungmenna þar sem aldurseftirlit er ófullnægjandi eins og könnun Landlæknisembættisins sýndi fram á (Embætti landlæknis, 2026). Meiri sýnileiki áfengis í umhverfi barna (Bryden o.fl., 2012). Aukið magn áfengisauglýsinga, neyslan normaliseruð (McCreanor o.fl., 2025; Jernigan o.fl., 2017). Harðari markaðssókn gagnvart börnum og ungmennum (Jernigan o.fl., 2017). Allt eru þetta atriði sem leiða til þess að börn og ungmenni hefja neyslu áfengis fyrr og drekka meira sem eykur verulega hættu á ofdrykkju og áfengisvanda (Jernigan o.fl., 2017). Lög varin réttindi barna og ungmenna til þess að vera laus við áreiti áfengisiðnaðarins eru algerlega virt að vettugi ( Committee on the Rights of the Child. 2013, lög nr. 19/2013; Barnasáttmálin 2013, lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna nr. 86/2021). Sérhagsmunaaðilar skauta fram hjá þeirri staðreynd að heildarneysla áfengis í samfélaginu muni aukast (Hahn o.fl., 2012; Popova o.fl., 2009; Stockwell, T., Sherk, A, o.fl. 2018) með tilheyrandi afleiðingum s.s. auknu álagi og kostnaði sem mun falla á dóms- félags- og heilbrigðiskerfið (Manthey o.fl., 2021). Markmið áfengissala er einfalt: að selja sem mest (McCambridge o.fl., 2018; Savell o.fl., 2016). Verðsamkeppni, tilboð og magnkaup, gríðarleg fjölgun sölustaða og bágborið eftirlit gera að verkum að lýðheilsusjónarmið víkja fyrir ýtrustu viðskiptahagsmunum (Wagenaar o.fl., 2009; Puac-Polanco o.fl., 2020; Popova o.fl., 2009; McCambridge o.fl., 2018).  Svona gæti ég lengi haldið áfram en geri ekki að sinni.
Afleiðingarnar lenda hins vegar ekki bara á þeim sem kaupir áfengið heldur á börnum, ungmennum, fjölskyldum, heilbrigðiskerfinu og samfélaginu öllu (Manthey o.fl., 2021; Jernigan o.fl., 2017).

Kjarni málsins er ekki flókinn: áfengi er ekki venjuleg neysluvara. Sölufyrirkomulag, verð, aðgengi og markaðssetning hafa áhrif á neyslu og þar með á þann skaða sem áfengisneysla veldur einstaklingum og samfélagi. Almenn lýðheilsusjónarmið og ekki síst velferð barna og ungmenna sem er viðkvæmasti hópurinn í þessum efnum láta undan. Þess vegna verður áfengisstefna fyrst og fremst að byggjast á bestu fáanlegu þekkingu um lýðheilsu og velferð barna og ungmenna – en ekki á einhverjum „frelsis“ skilgreiningum sem eingöngu þjóna þeim aðilum sem hafa persónlega hagsmuni af aukinni sölu.

Drauma regluverk, frumvarp SVÞ um breytingar á áfengislöggjöfinni, með tilheyrandi auglýsingaherferð, er í raun og eðli sínu ákall um skatthækkanir og auknar álögur á almenning vegna samfélagslegra afleiðinga þess. Manngert lýðheilsuslys. Leiftursókn gegn lýðheilsu og ekki síst gegn þeim árangri sem við Íslendingar státum af í forvörnum barna og ungmenna og nefnist íslenska forvarnarmódelið. Fyrirkomulag sem er öðrum þjóðum til eftirbreytni.

Ágæti lesandi. Þegar þú sérð eða heyrir auglýsingar frá Samtökum verslunar og þjónustu eða svokölluðum „erlendum“ netsölum þá er ágætt að hafa þetta í huga.

Árni Guðmundsson félagsuppeldisfræðingur og formaður Foreldrasamtaka gegn áfengisauglýsingum.

Heimildir:

Bryden, A., Roberts, B., McKee, M., & Petticrew, M. (2012). A systematic review of the influence on alcohol use of community level availability and marketing of alcohol. Health & Place, 18(2), 349–357. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2011.11.003

Committee on the Rights of the Child. (2013). General comment No. 16 (2013) on State obligations regarding the impact of the business sector on children’s rights (CRC/C/GC/16). United Nations.

Cummings, K. M., Morley, C. P., & Hyland, A. (2002). Failed promises of the cigarette industry and its effect on consumer misperceptions about the health risks of smoking. Tobacco Control, 11(Suppl. 1), i110–i117. https://doi.org/10.1136/tc.11.suppl_1.i110

Embætti landlæknis. (2026). Aldurseftirlit hjá fyrirtækjum sem selja áfengi á netinu. Embætti landlæknis.

Árni Guðmundsson. (2026, 12. júní). Öll trixin í bókinni. Vísir. https://www.visir.is/g/20262896694d

Hahn, R. A., Middleton, J. C., Elder, R., Brewer, R., Fielding, J., Naimi, T. S., Toomey, T. L., Chattopadhyay, S., Lawrence, B., Campbell, C. A., & Community Preventive Services Task Force. (2012). Effects of alcohol retail privatization on excessive alcohol consumption and related harms: A Community Guide systematic review. American Journal of Preventive Medicine, 42(4), 418–427. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2012.01.002

Jernigan, D., Noel, J., Landon, J., Thornton, N., & Lobstein, T. (2017). Alcohol marketing and youth alcohol consumption: A systematic review of longitudinal studies published since 2008. Addiction, 112(Suppl. 1), 7–20. https://doi.org/10.1111/add.13591

Lög um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 19/2013.

Lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna nr. 86/2021.

Manthey, J., Hassan, S. A., Carr, S., Kilian, C., Kuitunen-Paul, S., & Rehm, J. (2021). What are the economic costs to society attributable to alcohol use? A systematic review and modelling study. PharmacoEconomics, 39(7), 809–822. https://doi.org/10.1007/s40273-021-01031-8

McCambridge, J., Mialon, M., & Hawkins, B. (2018). Alcohol industry involvement in policymaking: A systematic review. Addiction, 113(9), 1571–1584. https://doi.org/10.1111/add.14216

McCreanor, T., Moewaka Barnes, A., Goodwin, I., Carah, N., Young, J., Spicer, J., & Lyons, A. C. (2025). Alcohol marketing on social media: Young people’s exposure, engagement and alcohol-related behaviors. Addiction Research & Theory, 33(3), 161–171. https://doi.org/10.1080/16066359.2024.2373145

Popova, S., Giesbrecht, N., Bekmuradov, D., & Patra, J. (2009). Hours and days of sale and density of alcohol outlets: Impacts on alcohol consumption and damage: A systematic review. Alcohol and Alcoholism, 44(5), 500–516. https://doi.org/10.1093/alcalc/agp054

Proctor, R. N. (2012). The history of the discovery of the cigarette–lung cancer link: Evidentiary traditions, corporate denial, global toll. Tobacco Control, 21(2), 87–91. https://doi.org/10.1136/tobaccocontrol-2011-050338

Puac-Polanco, V., Keyes, K. M., Mauro, P. M., & Branas, C. C. (2020). A systematic review of drink specials, drink special laws, and alcohol-related outcomes. Current Epidemiology Reports, 7(4), 300–314. https://doi.org/10.1007/s40471-020-00247-0

Savell, E., Fooks, G., & Gilmore, A. B. (2016). How does the alcohol industry attempt to influence marketing regulations? A systematic review. Addiction, 111(1), 18–32. https://doi.org/10.1111/add.13048

Stockwell, T., Sherk, A., Norström, T., Angus, C., Ramstedt, M., Andréasson, S., Chikritzhs, T., Gripenberg, J., Holder, H., Holmes, J., & Mäkelä, P. (2018). Estimating the public health impact of disbanding a government alcohol monopoly: Application of new methods to the case of Sweden. BMC Public Health, 18, Article 1400. https://doi.org/10.1186/s12889-018-6312-x

Wagenaar, A. C., Salois, M. J., & Komro, K. A. (2009). Effects of beverage alcohol price and tax levels on drinking: A meta-analysis of 1003 estimates from 112 studies. Addiction, 104(2), 179–190. https://doi.org/10.1111/j.1360-0443.2008.02438.x

World Health Organization Regional Office for Europe. (2024). Empowering public health advocates to navigate alcohol policy challenges: Alcohol policy playbook. World Health Organization.

Já, svarið er aumt, Adolf

Já, svarið er aumt, Adolf, niðurstaða Fjölmiðlanefndar (Mál nr. 2026-99 / 12.3 – Kvörtun Foreldrasamtaka gegn áfengisauglýsingum.) byggði ekki á því að þetta væri löglegt heldur að „Viðskiptaboðið sem um ræðir felur að mati nefndarinnar í sér auglýsingu fyrir verslunina Smáríkið og þá þjónustu sem hún veitir en ekki áfengar vörutegundir og vörumerki, meðferð þeirra eða neyslu“ sem er einstaklega rangt því fyrirtækið gerir ekkert annað en að stunda ólöglega áfengissölu.

Á öðrum stað segir: „Þrátt fyrir niðurstöðu framangreinds dóms hefur Fjölmiðlanefnd engin úrræði í lögum í tilvikum þegar starfsemi af því tagi sem hér um ræðir er auglýst í fjölmiðlum“ sem líka er rangt og í andstöðu við fyrri álit nefndarinnar sjálfrar.

Samkvæmt 47. tölul. 2. gr. fjölmiðlalaga eru viðskiptaboð efni sem er ætlað að vekja, beint eða óbeint, athygli á: vörum, þjónustu, starfsemi eða ímynd fyrirtækis. Því getur auglýsing á nafni fyrirtækisins eða ímynd þess talist viðskiptaboð fyrir áfengi þótt engin vínflaska sé sýnd og orðið „áfengi“ komi hvergi fram. Matið ræðst af raunverulegum tilgangi, samhengi, og áhrifum auglýsingarinnar. Tilgangur Smáríkisins er einfaldur og augljós, þ.e. að selja áfengi með ólöglegum hætti og þrátt fyrir að fyrirtækið hafi hlotið dóm vegna þess. Fjölmiðlanefnd hefur þegar staðfest þessa túlkun. Í ákvörðun um ólöglega veðmálastarfsemi taldi nefndin að ekki væri nauðsynlegt að auglýsing tilgreindi sérstaklega hina ólöglegu þjónustu. (Ákvörðun Fjölmiðlanefndar nr. 2/2025, 14. ágúst 2025)

Þar að auki vísar nefndin ábyrgðinni út og suður og svo virðist sem að leggja þurfi í víðtækar bréfaskriftir til fjölda stofnana og embætta til þess að fá RÚV til þess að fara að lögum og haga sér með sómasamlegum hætti.

„ Í þessu sambandi ber að taka fram að Fjölmiðlanefnd hefur ekki eftirlit með áfengislögum nr. 75/1998 og lögum um verslun með áfengi og tóbak nr. 86/2011, sem kveða á um einkaleyfi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins (ÁTVR) til smásölu áfengis og ætluðum brotum gegn þeim lögum. Samkvæmt b- og c-lið 10. tölul. 5. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands nr. 5/2025 fer fjármála- og efnahagsráðuneytið með yfirstjórn mála sem varða áfengislög, lög um verslun með áfengi og tóbak og málefni ÁTVR. Þá hefur lögreglan eftirlit með áfengislögum, en af erindi þínu er ljóst að þú hefur komið kvörtuninni á framfæri við lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu. Loks telur Fjölmiðlanefnd rétt að benda á að málefni Ríkisútvarpsins ohf. heyra undir menningar- nýsköpunar- og háskólaráðuneytið samkvæmt e-lið 10. tölul. 8. gr. fyrrnefnds forsetaúrskurðar.“

Í ljósi framangreinds er það niðurstaða Fjölmiðlanefndar að ekki séu forsendur til að aðhafast frekar vegna kvörtunarinnar.“

Foreldrasamtök gegn áfengisauglýsingum gerðu þegar í stað verulegar athugasemdir við úrskurðinn, óskuðu eftir að nefndin tæki málið fyrir að nýju og líta svo á að málinu sé fjarri því lokið – grundvallarspurningu þessa máls hefur ekki enn þá verið svarað. Má fyrirtæki sem þegar er dæmt fyrir ólöglega starfsemi auglýsa brotastarfsemina eins og ekkert sé á RÚV?

Sjá kvörtun Foreldrasamtakanna til Fjölmiðlanefndar og lögreglu. Athugasemdir Foreldrasamtaka gegn áfengisauglýsingum varðandi úrskurð Fjölmiðlanefndar og úrskurð Fjölmiðlanefndar Mál nr. 2026-99 / 12.3

Nokkuð liðið frá dómi – Yfirvöld bregðast ekki við?

Þann 8. apríl 2026 kl 15:00 féll afdráttarlaus dómur um ólöglega netsölu áfengis. Þrátt fyrir það þá heldur þessi ólögmæta starfsemi áfram eins og ekkert sé? Síðan eru liðnir:

Hve lengi á þetta að viðgangast?

Dómurinn í heild: https://www.foreldrasamtok.is/thad-er-engin-vafi-og-hefur-aldrei-verid/

Annað efni sem fjallar um málefnið:

Umsögn: Embætti landlæknis

Tökum afstöðu með börnum og ungmennum

Yfirlýsing forvarnarsamtaka vegna samfélagsumræðu um gildandi áfengisstefnu

Formaður Útvarpsráðs Stefán Jón Hafstein, útvarpsstjóri Stefán Eiríksson.

Ólöglegar auglýsingar á RÚV

Til fróðleiks sendum við afrit af tilkynningu Foreldrasamtaka gegn áfengisauglýsingum til fjölmiðlanefndar/lögreglunnar vegna auglýsinga á RÚV frá Smáríkinu sem nú nýverið var dæmt vegna ólöglegrar áfengissölu.

Við bendum á mikilvægt hlutverk og þá ábyrgð sem RÚV ber gagnvart almenningi sem opinber fjölmiðill. Sem slíkur á RÚV að vera fyrirmynd í vönduðum og lögmætum vinnubrögðum og gæta sérstaklega að því að virða gildandi lög og reglur, ekki síst þegar um er að ræða viðkvæm málefni á borð við áfengismál og áhrif þess á samfélagið, ekki síst börn og ungmenni.

Það er því ekki boðlegt að RÚV brjóti lög með því að auglýsa ólöglega starfsemi og það ætti heldur ekki að vera í boði að RÚV birti illa dulbúnar áfengisauglýsingar sem augljóslega eru ómerkilegir útúrsnúningar á skýrum lögum um bann við áfengisauglýsingum. Slík framsetning grefur undan tilgangi laganna, sem er að vernda almenning, sérstaklega börn og ungmenni, gegn áhrifum markaðssetningar áfengis.

Almenningur í landinu á að geta treyst því að Útvarp allra landsmanna fari að lögum, bæði anda þeirra og bókstaf.

Virðingarfyllst,

F.h. Foreldrasamtaka gegn áfengisauglýsingum

Árni Guðmundsson, formaður (sign)

Viðauki:

Áfengisauglýsing á RÚV / Brotastarfsemi auglýst

Fjölmiðlanefnd / Lögreglan 

Ágæti viðtakandi

Fyrir nokkru var fyrirtækið Smáríkið dæmt fyrir brot á áfengislöggjöfinni. Sjá dóminn: https://www.foreldrasamtok.is/thad-er-engin-vafi-og-hefur-aldrei-verid/

Þrátt fyrir það birtist kl ca 19:25 sunnudaginn 26. apríl í sjónvarpi RÚV auglýsing um þessa ólöglegu starfsemi Smáríkisins. Að mati samtakanna er þessi auglýsing jafnframt brot gagnvart 20. grein áfengislaga um bann við áfengisauglýsingum.

Foreldrasamtök gegn áfengisauglýsingum krefjast þess að gripið verði til viðeigandi ráðstafana þegar í stað. Það er algerlega óboðlegt að RÚV virði hvorki siðferðilegar né lagalegar skyldur sínar hvað þetta mál varðar.

Fyrir hönd Foreldrasamtaka gegn áfengisauglýsingum

Árni Guðmundsson, formaður (sign)

Það er engin vafi og hefur aldrei verið

Dómur gegn Smáríkinu fyrir brot á áfengislöggjöfinni

Héraðsdómur Reykjaness

Dómur 8. apríl 2026

Mál nr. S-1780/2025:

Ákæruvaldið
(Árni Bergur Sigurðsson aðstoðarsaksóknari)
gegn
X X X forsvarsmanni Smáríkisins *
(*breytt FGÁ . nafn tekið út – titill settur inn. )
(Ólafur Eiríksson lögmaður)

I. Dómur:

Mál þetta, sem dómtekið var 19. mars 2026, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á
höfuðborgarsvæðinu, útgefinni 16. júní 2025, á hendur ákærða X X X* , kt. 000000-0000, […], […].

Málið er höfðað á hendur ákærða fyrir brot gegn áfengislögum með því að hafa, sem
stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og daglegur stjórnandi í Kjútís ehf., kt. 000000-0000
og daglegur stjórnandi í Icelandic Trading Company b.v., kt. 000000-0000, þann 30. maí
2024, selt einn 3000 ml hvítvínsbelg af tegundinni BiB Frontera Chardonnay, með 11%
áfengisinnihaldi, fyrir kr. 6.898, í smásölu til tilgreinds einstaklings, í gegnum vefsíðuna
www.smarikid.is, sem starfrækt er af félaginu Icelandic Trading Company b.v., en
ákærði var þá skráður rétthafi lénsins, en áfengið var afhent sendli á vegum Wolt, sem
fór með áfengið til umrædds einstaklings í kjölfar þess að viðkomandi hafði innt af hendi
greiðslu fyrir áfengið og sendingarkostnað í gegnum greiðslugátt á vefsíðunni klukkan
15:10 þann 30. maí 2024 en umrædd smásala áfengisins var liður í atvinnustarfsemi
beggja félaganna. Félagið Kjútís ehf. hafði keypt áfengið af áfengisheildsala á Íslandi á
grundvelli tímabundins leyfis til heildsölu áfengis og geymdi það á starfsstöð sinni að
Fellsmúla 24 í Reykjavík þar til áfengið var selt og afhent umræddum einstakling en
framangreind viðskipti fóru fram án þess að ákærði og félögin sem hann veitti fyrirsvar
hefðu leyfi til smásölu áfengis á Íslandi á umræddu tímabili. Þannig flutti Icelandic
Trading Company b.v. áfengið ekki til Íslands í kjölfar pöntunarinnar í gegnum vefsíðuna
heldur hafði milligöngu um smásölu áfengis sem Kjútís ehf. hafði þegar keypt hjá
áfengisheildsala á Íslandi og hafði í geymslu á starfsstöð sinni. Með framangreindum
hætti braut ákærði gegn einkaleyfi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins til smásölu
áfengis á Íslandi.

Telst brot þetta varða við 1. mgr. 4. gr., 2. mgr. 9. gr., 1. mgr. 10. gr., sbr. 1. og 4. mgr.

27. gr. áfengislaga nr. 75/1998.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í ákæru og rannsóknargögnum málsins kemur fram að Smáríkið sé með starfsstöð að
Fellsmúla 24 en það á líklega að vera Fellsmúli 26, sbr. heimasíðu Smáríkisins. Þetta
breytir því ekki að dómur verður lagður á málið enda varð vörn ákærða ekki áfátt vegna
þessa, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Ákærði fór fram á það að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um skýringu á
þeim atriðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum,
viðaukum við hann eða gerðum (,,EES-samningurinn“) sem taka þyrfti afstöðu til við
úrlausn þessa máls. Með úrskurði dómsins 19. nóvember 2025 var þessari beiðni ákærða
hafnað og var sú niðurstaða staðfest af Landsrétti 26. sama mánaðar (mál nr. 820/2025).

II
Málavextir.
Samkvæmt upplýsingaskýrslu lögreglu voru lögreglumenn við eftirlit við starfsstöð
Smáríkisins við Fellsmúla 26 í Reykjavík um hádegi fimmtudaginn 23. maí 2024. Þar
urðu þeir m.a. vitni að því að ung stúlka bar þar út í bifreið marga kassa af bjór og
aðstoðaði starfsmaður Smáríkisins hana við það. Fullorðinn karlmaður fór einnig þaðan
út með áfengi og nokkrir aðilar til viðbótar komu að starfsstöðinni.

Lögreglumenn voru einnig við eftirlit 30. maí 2024 við Fellsmúla 26. Þá kom
sendibifreið og af henni var tekið eitt vörubretti með kössum sem m.a. voru merktir
,,Peroni“ og var farið með brettið inn í starfsstöðina. Starfsmaður þar veitti vörunum
viðtöku. Lögreglumenn höfðu síðan afskipti af manni, sem kvaðst vera sendill á vegum
Wolt, en hann hafði komið út úr starfsstöðinni með kassa af lager bjór og sett hann inn í
bifreið. Viðtakandi sendingarinnar var skráður Sara og símanúmer hennar var við nafnið.

Sendillinn kvaðst ekki hafa aðrar upplýsingar og hann fór síðan á brott. Lögreglumenn
höfðu síðan afskipti af öðrum starfsmanni Wolt en hann kom að Fellsmúla 26 á bifreið,
fór inn í starfsstöð Smáríkisins og kom þaðan út með vínbelg í kassa. Viðkomandi kvaðst
hafa verið að sækja sendingu í Smáríkið, sem reyndist vera Frontera-vínkassi, og
viðtakandi var skráður A á […]. Lögreglumaður hafði samband við hana og tók af henni
framburð. Hún kannaðist við að hafa átt viðskipti við Smáríkið með smáforriti á netinu
en sendill frá Wolt hafi komið með vöruna til hennar. Hún kvaðst hafa vitað um starfsemi
Smáríkisins vegna auglýsingar á netinu. Á reikningi vegna viðskiptanna var A skráð
greiðandi en seljandi ITC í Hollandi.

Lögreglumenn fóru inn í starfsstöð Smáríkisins og hittu þar fyrir starfsmann. Hann
kvaðst hafa starfað sem verktaki hjá Smáríkinu í nokkra mánuði og taki þar stakar vaktir.
Hann kvaðst vera einn á vakt og starf hans fælist í því að afhenda pantanir en greitt væri
fyrir vörur á vefnum og hann hefði engin afskipti af því. Hann tæki saman vörurnar sem
væru pantaðar og afhenti þær ýmist þeim sem hefði pantað eða sendli á vegum Wolt.
Verktakinn sagði að þegar hann hafi verið á staðnum hafi alltaf sami maðurinn komið
með vörur á starfsstöðina og hann væri yfirmaður sinn. Á vinstri hönd við innganginn á
starfsstöðinni var afgreiðsluborð en innan við það voru hillur með áfengisflöskum og
tölvubúnaður vegna afgreiðslu. Þar fyrir innan var kæliherbergi og áfengi í hillum. Á
ljósmyndum frá vettvangi má m.a. sjá spjaldtölvu og tölvu með upplýsingum um
pantanir, strikamerki og áfengisumbúðir með límmiðum með upplýsingum um pantanir
merkt nöfnum, áfengi í hillum og á vörubrettum. Á ljósmyndum sést aðallega bjór og
léttvín en einnig sterkt áfengi.

Fimmtudaginn 30. maí 2024 voru lögreglumenn við eftirlit við starfsstöð Smáríkisins að
Miðhrauni 22b í Garðabæ þegar þeir sáu karlmann koma þar út með tvo kassa af bjór og
hann fór síðan inn í húsnæðið aftur og starfsmaður þar rétti manninum eina kippu af bjór
til viðbótar. Hann kvaðst hafa keypt bjór á vefsíðunni smariki.is fyrir um 12.000 krónur,
greitt fyrir vörurnar á netinu og væri að sækja þær. Lögreglumenn ræddu við starfsmann
Smáríkisins og sagði hún að starf hennar fælist í því að afhenda viðskiptavinum pantanir
sem gerðar hefðu verið á vefsíðunni smariki.is. Starfsmenn myndu skoða skilríki og
pantanir væru aðeins afhentar kaupanda samkvæmt pöntun. Eigandi Smáríkisins og
framkvæmdastjóri þess, ákærði í máli þessu, komu á vettvang.

Í húsnæðinu var afgreiðsluborð í anddyrinu en fyrir innan það voru fimm kæliskápar með
áfengi og áfengi í hillum. Lengra inni í húsnæðinu var kæliskápur með áfengi, 17
vörubretti með áfengi og áfengi í hillum og á borði. Á ljósmyndum sem teknar voru á
vettvangi sjást kæliskápar með áfengi, áfengi í hillum og á vörubrettum. Um var að ræða
bjór, bæði innlendan og erlendan, léttvín og sterkt vín.

Smáríkið var einnig með starfsstöð að Hraunbæ 102a í Reykjavík og þar voru
lögreglumenn einnig við eftirlit fimmtudaginn 30. maí 2024. Þeir höfðu þar afskipti af
kvenmanni sem kom með kippu af bjór út úr starfsstöðinni. Hún kvaðst hafa pantað
kippuna á vefsíðunni smarikid.is, greitt fyrir með greiðslukorti og síðan sótt pöntunina
að Hraunbæ 102a. Lögreglumenn fóru síðan, höfðu tal af starfsmanni, skoðuðu
starfsstöðina og framkvæmdu birgðatalningu. Á starfsstöðinni koma viðskiptavinir inn í
herbergi og þar er lúga þar sem pantanir eru afgreiddar. Fyrir innan afgreiðsluna er
geymsla og þar fyrir innan er köld geymsla. Vörutegundir á starfsstöðinni reyndust vera
172 og margar þeirra voru íslensk framleiðsla. Á meðan lögreglumenn voru á staðnum
komu þrír einstaklingar til að sækja pantanir. Á ljósmyndum frá starfsstöð Smáríkisins
að Hraunbæ 102a sést áfengi á vörubrettum, í hillum og á vögnum, að stærstum hluta
bjór og léttvín.

ITC, með heimili í Rotterdam í Hollandi, sótti um skráningu og útgáfu á kennitölu fyrir
erlent fyrirtæki vegna bankaviðskipta á Íslandi með umsókn til fyrirtækjaskrár Skattsins,
dags. 2. janúar 2024. Samkvæmt upplýsingum úr fyrirtækjaskrá Verslunarráðs Hollands
var ITC stofnað 14. september 2023 og starfsemin sögð vera smásala á matvöru og
lyfjabúðarvöru á vefnum. Stjórnarmaður við skráningu var ákærði en B var skráð
forráðamaður 4. mars 2024 og var það 30. maí 2024 þegar atvikið varð sem ákært er
vegna.

Félagið Kjútís var stofnað 18. janúar 2021 og forráðamaður þess var þá ákærði. Starfsemi
þess var þá aðallega blönduð heildverslun. Félagið var skráð á virðisaukaskattsskrá 14.
september 2023. Tilkynnt var um breyttan tilgang/starfsemi félagsins 25. september 2023
og þá var aðalstarfsemin sögð vera heildsala, dreifing matvæla og áfengis. Með
tilkynningum sama dag var tilkynnt um að ákærði væri stjórnarmaður og prókúruhafi
félagsins og lögheimili félagsins væri að Eskiási 1 í Garðabæ.

Í skilmálum Smáríkisins segir að viðskiptavinir þess þurfi að hafa náð 20 ára aldri og við
stofnun aðgangs á smarikid.is þurfi viðskiptavinir að auðkenna aldur sinn með rafrænum
skilríkjum. Allar vörur sem ITC bjóði til sölu í vefverslun sinni séu á lager á Íslandi og
afgreiddar úr vöruhúsinu samdægurs eða í síðasta lagi næsta virka dag. Hægt sé að skila
allri vöru nema matvöru (matur, bjór og vín) innan 14 daga frá því að viðskipti hafi farið
fram.

Kjútís ehf. er með starfsleyfi frá heilbrigðisnefnd Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs,
Mosfellsbæjar og Seltjarnarness, dags. 22. desember 2023. Í leyfinu kemur fram að það
taki til heildverslunar og dreifingar á áfengi. Í tölvupósti heilbrigðiseftirlitsins frá 31. maí
2024, í kjölfar heimsóknar í afgreiðslu Smáríkisins að Miðhrauni 22b í Garðabæ, kemur
fram að hjá þeim sé fyrirtækið skráð hjá eftirlitinu sem Kjútís ehf. sem sé með starfsleyfi
fyrir dreifingu matvæla, þ.e. heildverslun með áfengi. Fyrirtækið ITC í Rotterdam sé
söluaðili og komi fram á reikningi neytandans. Allar vörur á lager séu keyptar inn í nafni
Kjútís ehf. en síðan sé gerður reikningur á milli Kjútís ehf. og ITC. Fyrirtækið Wolt, sem
sé með starfsleyfi hjá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur, sjái um heimsendingu fyrir ITC.
Þá kemur fram að ITC sé ekki með starfsleyfi hjá heilbrigðiseftirliti og þurfi það að sækja
um það til að geta móttekið vöru.

Samkvæmt yfirliti Smáríkisins hóf það viðskipti 3. nóvember 2023 og var þá með
starfsstöð að Miðhrauni í Garðabæ en í maí 2024 bættust við starfsstöðvar við Fellsmúla
og Hraunbæ í Reykjavík. Seldir áfengislítrar frá nóvember 2023 til og með maí 2024
voru 1.689 og velta án virðisaukaskatts var 37.593.864 krónur. Smáríkið er með lénið
smarikið.is skráð hjá ISNIC og var það skráð 19. júlí 2023 en ákærði er skráður rétthafi
þess. Þá var netfangið info@smarikid.is skráð 5. júní 2024 á nafn ITC.

Kjútís ehf. og ITC gerðu með sér þjónustusamning 1. nóvember 2023. Þar kemur fram
að Kjútís ehf. sé íslenskt þjónustufyrirtæki sem veiti ITC aðstöðu og aðra þjónustu.
Þjónustan felist í því að útvega athafnasvæði eins og þurfi til þess að selja vörur ITC á
Íslandi, athafnasvæði eins og vöruhús og önnur geymslusvæði sem tengist skipulögðu
dreifikerfi. Þá skuli Kjútís ehf. taka á móti vörum ITC til sölu á Íslandi og afhendingar á
þeim vörum annað hvort til íslenskra viðskiptavina eða íslenskra milliliða. Einnig taki
þjónustan til vinnslu og pökkunar á vörum ITC til sölu á Íslandi eins og þörf krefji. Í
samningnum segir að Kjútís ehf. sé heimilt að útvista þjónustu samkvæmt samningnum
til þriðja aðila en Kjútís ehf. hafi hins vegar ekki vald til þess að semja fyrir hönd ITC
eða til að binda það að lögum. ITC skuli greiða Kjútís ehf. þjónustugjald fyrir veitta
þjónustu mánaðarlega eða á þann hátt sem kunni að vera samið um. Kjútís ehf. skuli
halda tímaskráningu og tímaskýrsla skuli fylgja hverjum reikningi sem skuli gefnir út í
íslenskum krónum. Ákærði skrifaði undir þjónustusamninginn bæði fyrir hönd ITC og
Kjútís ehf.

Samkvæmt bréfum Skattsins frá 11. júní 2024 var ekki um útflutning að ræða á vegum
Kjútís ehf. á tímabilinu 1. september 2023 til 31. maí 2024. Á sama tímabili var hvorki
um inn- eða útflutning að ræða á vegum ITC.

Lögregla gerði skoðun 1. júlí 2024 á vefsýnileika fyrirtækisins Smáríkið sem sé íslenskt
útsölunafn á fyrirtækinu ITC. Vefsíða fyrirtækisins smarikid.is var skoðuð og opinberar
síður þess á Facebook og TikTok. Opinbera síðan sé sölusíða þar sem selt sé áfengi í
lausasölu og forsíðan sýni tvo möguleika, sótt eða heimsending og síðan sé hægt að skoða
þær vörur sem netverslunin bjóði upp á. Þá sé hægt að skoða staðsetningu verslunar. Skrá
þarf sig inn með rafrænum skilríkjum. Auglýsingar á Facebook-síðu Smáríkisins voru
flestar um opnunartíma en ekki var hægt að sjá að áfengi væri beint auglýst né að
auglýsingum væri beint að ungmennum.

Samkvæmt vottorði úr fyrirtækjaskrá frá 3. júní 2024 var ákærði stjórnarmaður í Kjútís
ehf. og með prókúruumboð. Tilgangur félagsins er heildsala, dreifing matvæla og áfengis
og önnur ótalin framleiðsla á matvælum. Félagið var stofnað 18. janúar 2021 og
forráðamaður þess var þá ákærði.

Ákærði, XXX*, gaf skýrslu hjá lögreglu 4. júní 2024. Hann lýsti
því að starfsemi Kjútís ehf. væri heildsala með matvæli með áherslu á áfengi. Félagið
hafi upphaflega verið stofnað til að reka ísbúð en tilgangi þess hafi verið breytt árið 2023
og þá hafi ákærði komið að rekstri félagsins. Kjútís ehf. sé umboðsaðili ITC á Íslandi en
stundi ekki smásölu á áfengi en í smásölu felist sala til einstaklinga. Þegar viðskiptavinir
fari inn á vefsíðuna smarikid.is greiði þeir ITC fyrir pantaðar vörur sem komi frá
íslenskum birgjum svo sem Coca-Cola, Mekka, Ölgerðinni, Innnes og Globus en Kjútís
ehf., sem sé heildsali áfengis, kaupi áfengi af birgjunum en selji það síðan til ITC.
Starfsmaður Kjútís ehf. taki við áfenginu frá birgjunum. Áfengið, sem fari aldrei frá
Íslandi, sé síðan selt til viðskiptavina af ITC sem taki við greiðslum fyrir áfengið. ITC sé
erlent félag og selji það sem pantað sé í gegnum vefsíðuna smarikid.is. Kjútís ehf. sé með
þjónustusamning við ITC um afhendingu á áfengi sem ITC selji. Það félag hafi verið
stofnað til að selja áfengi í smásölu á Íslandi en það sé til heimilis í Hollandi og ekki með
nein leyfi hér á landi. Forsvarsmaður ITC sé B, vinkona ákærða, en hún sé námsmaður í
Hollandi. Eigendur ITC og Kjútís ehf. séu að hluta til þeir sömu, þ. á m. ákærði. Ákærði
sagði að Smáríkið væri ekki vínbúð þrátt fyrir að hafa auglýst á TikTok: ,,Vínbúð með
lág verð og hraða heimsendingu.“ Forsvarsmenn Smáríkisins hafi ekki verið ánægðir
með þessa auglýsingu og hætt samstarfi við auglýsingastofuna sem gerði hana. Ákærði
sagði að Kjútís ehf. væri með starfsstöðvar í Miðhrauni, Hraunbæ og Fellsmúla og
félagið greiði húsaleigu á þessum stöðum. Áfengið, sem sé pantað hjá ITC, sé afhent á
starfsstöðvunum til viðskiptavina eða sendlum frá Wolt ef viðskiptavinirnir óska eftir því
en Kjútís ehf. sé dreifingaraðili fyrir ITC og Kjútís ehf. sé með samning við Wolt um
dreifingu á seldum vörum. Ákærði kvaðst bæði hafa aðgang að bankareikningum Kjútís
ehf. og ITC og með prókúru fyrir báða aðilana. Bókhald fyrir ITC sé fært hér á landi.

Ákærði sagði að fjórir aðilar hefðu stofnað ITC, og þ. á m. ákærði, í þeim tilgangi að
selja áfengi í smásölu hér á landi. Það hafi verið fordæmi fyrir þessu fyrirkomulagi á
landinu og allt gert samkvæmt gildandi reglum. Ákærði kvaðst ekki vita til þess að ITC
hafi keypt áfengi af heildsölum hér á landi.

III
Kröfur og sjónarmið ákærða.
Ákærði krefst þess aðallega að verða sýknaður af kröfum ákæruvaldsins en til vara, komi
til sakfellingar, er krafist vægustu refsingar sem lög frekast leyfa. Þá er þess krafist að
allur sakarkostnaður verði lagður á ríkissjóð, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda
ákærða.

Ákærði segir að ákæra í málinu sé í mikilvægum atriðum óljós og það hafi áhrif á
möguleika hans til að grípa til varna. Það sé m.a. erfiðleikum bundið að átta sig
nákvæmlega á því hvaða háttsemi ákæruvaldið telji refsiverða. Þó segir ákærði að það sé
ljóst að hann sé aðeins ákærður fyrir smásölu áfengis en hvorki heildsölu né birgðahald.
Hann telur hins vegar að lýsing ákæruvaldsins á málsatvikum og viðskiptunum sé í
grundvallaratriðum röng. Ákærði segir að hvorki Kjútís ehf. né Icelandic Trading
Company (ITC) selji áfengi í smásölu á Íslandi, heldur hafi Kjútís ehf., sem hafi leyfi til
heildsölu áfengis á Íslandi, selt ITC, sem hvorki hafi starfsemi né aðsetur á Íslandi,
áfengið úr landi. Áfengið, sem ákært sé vegna, hafi verið geymt á starfsstöð Kjútís ehf.
hér á landi á grundvelli þjónustusamnings félagsins við ITC, þar til það hafi verið afhent
sendli á vegum Wolt samkvæmt beiðni kaupanda. Ekkert samningssamband hafi verið á
milli Kjútís ehf. og kaupanda áfengisins, sem ákært er vegna, en það hafi verið keypt af
ITC í Hollandi. Það sé ekki refsivert að kaupa þjónustu af íslenskum aðila um það að
geyma áfengi á Íslandi né að afhenda áfengi, sem staðsett sé á Íslandi, en sé í eigu erlends
aðila. Í ákæru sé ekki lýst smásölu til einstaklings á Íslandi sem brjóti gegn einkaleyfi
Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins (ÁTVR).
Ákærði segir að einkaleyfi ÁTVR til smásölu á áfengi hér á landi nái ekki til vefverslunar
með áfengi. Hvorki í áfengislögum nr. 75/1998 né í lögum um verslun með áfengi og
tóbak nr. 86/2011 sé að finna skilgreiningu á því hvað felist í einkaleyfi ÁTVR til
smásölu á áfengi. Í ákvæðum þar um felist hins vegar takmörkun á atvinnufrelsi sem
verði að skýra þröngt enda sé atvinnufrelsi verndað af 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar.
Takmarkanir á því verði að koma fram með skýrum hætti í settum lögum og þær verði
að skýra þröngt. Ákærði telur að einkaleyfi ÁTVR til smásölu áfengis sé bundið við
rekstur áfengisútsölu, þ.e. áfengisverslana, og það taki ekki til sölu áfengis í vefverslun.
Þá hafi ÁTVR ekki einkaleyfi á afhendingu áfengis. Alþingi hafi ekki tekið afstöðu til
þess með beinum eða óbeinum hætti að vefverslun með áfengi skuli vera ólögmæt og
refsiverð. Þá sé meginreglan sú að refsiheimildir verði að vera skýrar en ákvæði
áfengislaga séu ekki skýr eða ótvíræð um að vefverslun með áfengi sé andstæð lögum.
Þá segir ákærði að skýra verði ákvæði áfengislaga til samræmis við skuldbindingar
íslenska ríkisins samkvæmt EES-samningnum, sbr. 3. gr. laga nr. 2/1993. Sala og kaup
áfengisins í þessu máli hafi að öllu leyti farið fram í vefverslun félags í Hollandi og slík
viðskipti séu heimil á EES-svæðinu. Þá sé heimilt að nýta milliliði og flutningsaðila í
slíkum viðskiptum.

IV
Framburðir ákærða og vitna fyrir dómi.
Ákærði lýsti því að Kjútís ehf. væri með heildsölu á matvöru, þ. á m. á áfengi, og þannig
væri um viðskipti á milli fyrirtækja að ræða. ITC væri erlent fyrirtæki með netsölu á
áfengi, gosi o.fl. í Hollandi og hefði verið stofnað í þeim tilgangi. Félagið væri með engan
starfsmann hér á landi. Ákærði þori ekki að segja til um hvort ITC væri að selja vörur til
einstaklinga í Hollandi. Ákærði kvaðst ekki hafa verið framkvæmdastjóri ITC 30. maí
2024 en hann hafi verið í stjórn félagsins og tekið þátt í rekstri þess, m.a. greitt einn og
einn reikning fyrir það. Ákærði hafi hins vegar ekki tekið þátt í daglegum rekstri
félagsins. Bókhaldi og fleiru fyrir félagið hafi verið sinnt í verktöku í Hollandi.
Stjórnandi félagsins og stjórnarmaður hafi verið B en ákærði kvaðst ekki vita hvort hún
hafi sinnt öllum störfum fyrir félagið. Núna kvaðst ákærði stjórna ITC og á árinu 2024
hafi hann haft aðgang að bankareikningum félagsins og haft prókúru fyrir það.

Ákærði sagði að ITC og Kjútís ehf. væru með þjónustusamning sín á milli og sala til ITC
væri sala úr landi og ITC væri með engin leyfi til starfsemi hér á landi. Kjútís ehf. taki
að sér ýmiss konar ábyrgð fyrir ITC, svo sem vörugeymslu, birgðahald og flutning. ITC
sé ekki milliliður í umræddum viðskiptum. Hins vegar sé Kjútís ehf. milliliður en
viðskiptavinir ITC versli á smariki.is og greiði ITC fyrir vöruna enda eigi það félag
áfengið þegar það sé selt. Ákærði kvaðst ekki vita hvort ITC myndi greiða
aðflutningsgjöld hér á landi og hann vissi ekki hver væri þóknun Kjútís ehf. fyrir þátt
félagsins í ferlinu. Ákærði kvaðst ekki hafa selt hvítvínsbeljuna sem tilgreind sé í ákæru.

Vitnið, B, kvaðst ekki koma að rekstri Kjútís ehf. en vitnið hafi verið í stjórn ITC frá
mars til ágúst 2024. Vitnið vissi ekki hver tilgangur ITC hefði verið og vitnið þorði ekki
að segja til um hvaða starfsemi félagið hefði haft með höndum. Vitnið hefði ekki stjórnað
félaginu og vissi ekki hver hefði haft aðgang að bankareikningum þess. Vitnið kvaðst
hafa búið í Hollandi og verið í námi með ákærða. Hann hafi beðið vitnið um að taka sæti
í stjórn félagsins en vitnið vissi ekki hver hafi ákveðið að ITC skyldi greiða fyrir áfengi.
Vitnið þekkti ekki til samskipta ITC og Kjútís ehf.

Vitnið, C, kvaðst hafa skrifað skýrslu um inn- og útflutning Kjútís ehf. og ITC sem er
meðal rannsóknargagna málsins. Vitnið sagði að tollsvæði Íslands væri landið sjálft og
12 mílna landhelgin. Þegar um innflutning væri að ræða væru vörur fluttar erlendis frá
og inn á tollsvæðið en útflutningur væri þegar vara færi frá tollsvæðinu. Vitnið staðfesti
skýrslu sína.

Vitnið, A, kvaðst geta staðfest að hafa verslað hvítvín á netinu hjá Smáríkinu og fengið
það afhent innan við klukkustund frá pöntun. Vitnið kvaðst ekki muna hvort það hefði
verið að kaupa áfengið vegna matarboðs eða annars tilefnis en viðskiptin hefðu líklega
farið fram fyrir kvöldmat í umrætt sinn.

Vitnið, lögreglumaður nr. D, kvaðst hafa verið á vettvangi og fylgst með umferð við
Smáríkið. Þangað hafi komið vörubifreið með vörur og starfsmaður Smáríkisins hafi
tekið á móti þeim. Þangað hafi einnig komið tveir sendlar frá Wolt sem lögreglumenn
hafi rætt við sem og einstakling sem hafi verið skráður móttakandi að sendingu frá
Smáríkinu. Lögreglumenn hafi rætt við starfsmann Smáríkisins, sem ekki hafi verið
ákærði, en ekki séð leyfi til starfseminnar. Vitnið staðfesti skýrslu sína.

Vitnið, lögreglumaður nr. E, kvaðst hafa verið ásamt öðrum lögreglumanni að fylgjast
með viðskiptavinum Smáríkisins. Þeir hafi séð starfsmann Smáríkisins taka við
vörusendingu og þá hafi þeir séð bílstjóra frá Wolt og rætt við hann. Þá hafi þeir haft
samband við einn viðskiptavin Smáríkisins og tekið framburð af honum í gegnum síma.
Vitnið staðfesti skýrslu sína.

V
Niðurstaða.
Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt
ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu. Þá metur dómari það hverju
sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram
komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal
hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats- og skoðunargerðir, skjöl
og önnur sýnileg sönnunargögn, sbr. 1. mgr. 109. gr. laganna. Þá metur dómari það enn
fremur ef þörf krefur hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis
það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um, sbr. 2. mgr. 109. gr. laganna. Þá
skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi,
sbr. 1. mgr. 111. gr. laganna.

Ákærði heldur því fram að ákæra í málinu sé óljós í mikilvægum atriðum og það hafi
áhrif á möguleika hans til að grípa til varna. Samkvæmt c.-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr.
88/2008 um meðferð sakamála skal í ákæru greina svo glöggt sem verða má hver sú
háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum
og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla, ef því er
að skipta. Í ákæru er lýst með greinargóðum hætti hver sú háttsemi er sem ákært er vegna
og talin er refsiverð af hálfu ákærða. Er háttsemin talin hafa brotið gegn einkaleyfi ÁTVR
til smásölu áfengis á Íslandi og um það hverfist mál þetta.

Ákærði tekur fram í greinargerð sinni að aðeins sé ákært fyrir smásölu áfengis en hvorki
heildsölu né birgðahald. Af því má ráða að ákærði geri sér grein fyrir því hverjar
sakargiftir í málinu séu og verjandi ákærða skilaði 14 blaðsíðna greinargerð vegna
málsins. Með hliðsjón af þessu verður ekki annað séð en ákærða hafi verið vel mögulegt
að taka til varna í málinu.

Ákærði hefur sjálfur lýst því fyrirkomulagi sem Smáríkið starfar eftir en það hefur leyfi
til heildsölu áfengis hér á landi. Smáríkið kaupir áfengi af heildsöluaðilum hér á landi og
selur það til ITC í Hollandi. Áfengið fer hins aldrei frá Íslandi þótt kaupandi þess sé í
Hollandi heldur er Kjútís ehf. með þjónustusamning við ITC sem felur það í sér að Kjútís
ehf. geymir áfengið fyrir ITC sem selur það síðan í netsölu aðilum hér á landi. Kaupendur
fá áfengið afhent á starfsstöðvum Kjútís ehf. hér á landi eða starfsmenn félagsins afhenda
það sendlum frá Wolt samkvæmt óskum kaupenda sem afhenda það síðan kaupendum.
Ekki virðist ágreiningur um það að umrædd viðskipti gangi fyrir sig með þessum hætti
en það er þetta fyrirkomulag viðskipta sem ákært er vegna og málið snýst um. Af hálfu
ákæruvaldsins er því haldið fram að í þessu felist smásala sem fari gegn einkaleyfi ÁTVR
til smásölu áfengis. Ákærði heldur því hins vegar fram að sala áfengis með þessum hætti
sé í samræmi við íslensk lög og brjóti þannig ekki gegn einkaleyfi ÁTVR til smásölu á
áfengi hér á landi. Ákærði neitar því sök.

Í ákæru segir að ákærði hafi sem stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og daglegur
stjórnandi í Kjútís ehf. og daglegur stjórnandi í ITC 30. maí 2024 selt einn hvítvínsbelg
í smásölu til einstaklings. Ákærði kveðst ekki hafa verið forráðamaður ITC á þessum
tíma heldur hafi það verið B sem hafi tekið við og verið skráð sem forráðamaður 1. mars 2024

Fyrir dómi kvaðst ákærði ekki hafa verið framkvæmdastjóri ITC þegar atvikið varð
sem ákært er vegna en hann hafi verið í stjórn félagsins og tekið þátt í rekstri þess en þó
ekki daglegum rekstri. Stjórnandi félagsins hafi verið B en ákærði vissi ekki hvort hún
hefði sinnt öllum störfum fyrir félagið. Ákærði kvaðst hins vegar hafa haft aðgang að
bankareikningum félagsins og haft prókúru fyrir þá. B lýsti því fyrir dómi að hún hefði
búið í Hollandi og verið í stjórn ITC frá mars til ágúst 2024. Hún vissi ekki hver hefði
verið tilgangur félagsins og treysti sér ekki til þess að segja til um hvaða starfsemi félagið
hefði haft með höndum. Hún kvaðst ekki hafa stjórnað félaginu og hún vissi ekki hver
hefði haft aðgang að bankareikningum þess. Ákærði hafi beðið B um að taka sæti í stjórn
félagsins en þau hafi verið saman í námi í Hollandi. Samkvæmt þessu verður ekki annað
séð en að skráning B sem forsvarsmanns ITC í mars 2024 hafi verið til málamynda vegna
búsetu hennar í Hollandi. Það stóð ákærða næst að upplýsa og leggja fram gögn um það
hver hafi verið daglegur stjórnandi ITC í maí 2024 hafi það verið einhver annar en hann
sjálfur en það hefur hann ekki gert. Hann hefur hins vegar sjálfur upplýst að hann hafi
verið með prókúru fyrir félagið og haft aðgang að bankareikningum þess á ofangreindu
tímabili. Því má fullyrða að ákærði hafi verið daglegur stjórnandi í ITC í maí 2024 eins
og fram kemur í ákæru. Ákærði hefur ekki mótmælt því að hafa verið forsvarsmaður
Kjútís ehf. í maí 2024 enda benda gögn málsins eindregið til þess. Þá skal tekið fram að
af ákærunni má ráða að ákærða er gefið að sök að hafa selt umræddan hvítvínsbelg sem
forsvarsmaður Kjútís ehf. og ITC en ekki að ákærði hafi selt belginn persónulega. Enda
er ekkert fram komið um það að ákærði hafi persónulega átt hvítvínsbelginn og þegar af
þeirri ástæðu var ákærði ekki í færi til þess að selja belginn.

Ákærði fullyrðir að hvorki Kjútís ehf. né ITC selji áfengi í smásölu á Íslandi, heldur hafi
salan sem ákært er vegna farið fram í vefverslun í Hollandi. Hvorki Kjútís ehf. né ITC
flutti vörur frá Íslandi á tímabilinu 1. september 2023 til 31. maí 2024, þ.e. út fyrir
tollsvæði íslenska ríkisins. Ekkert liggur heldur fyrir um það að félögin hafi flutt vörur
hingað til lands á tímabilinu. Samkvæmt upplýsingum úr fyrirtækjaskrá Verslunarráðs
Hollands var fyrsti skráði viðskiptadagur ITC 15. september 2023 og starfsemin sögð
vera smásala á matvöru og lyfjabúðarvöru á vefnum. Í gögnum verslunarráðsins kemur
einnig fram að starfsemin er netverslun með matvæli og lyfjavörur og sala áfengra
drykkja á Íslandi og í öðrum löndum í gegnum netið. Með tilkynningu til fyrirtækjaskrár
Skattsins 5. október 2023 var tilgangi Kjútís ehf. breytt í heildsölu, dreifingu matvæla og
áfengis. Lénið samrikid.is var skráð hjá ISNIC 19. júlí 2023 og ákærði var skráður
rétthafi þess. Þjónustusamningur milli ITC og Kjútís ehf. er frá 1. nóvember 2023 og
skrifar ákærði undir hann fyrir hönd beggja aðila. Þegar þetta og rannsóknargögn málsins
eru virt í heild sinni verður ekki annað ráðið en að því fyrirkomulagi sem félögin ITC og
Kjútís ehf. ákváðu að hafa á sölu áfengis til einstaklinga eða annarra hér á landi hafi verið
komið á í þeim tilgangi að reyna að komast fram hjá einkaleyfi ÁTVR til smásölu áfengis
á Íslandi, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga áfengislaga nr. 75/1998. Hvað þetta varðar skal tekið
fram að hjá lögreglu sagði ákærði að ITC hafi verið stofnað til þess að selja áfengi í
smásölu á Íslandi en nú heldur ákærði því fram að ITC stundi ekki smásölu á áfengi hér
á landi.

Hugtakið smásala á sér langa sögu í íslensku máli og ekki hefur þótt ástæða til þess að
útskýra inntak þess sérstaklega í settum lögum. Í greinargerð með frumvarpi til
áfengislaga nr. 75/1998 segir um 1. mgr. 10. gr. laganna að með henni sé lagt til að
viðhalda einkarétti ÁTVR til smásölu á áfengi án þess að ástæða þætti til að útskýra
sérstaklega hugtakið smásala. Verður að telja óumdeilt að sala á neytendavörum til
einstaklinga sé smásala. Þá er einkaleyfi ÁTVR til smásölu áfengis ekki bundið við sölu
í áfengisverslunum eins og ákærði heldur fram enda er það ekki takmarkað með neinum
hætti í áfengislögunum. Í netsölu getur falist smásala og þó að netsala hafi ekki tíðkast
við setningu áfengislaganna á sínum tíma þá verður talið að einkaleyfi ÁTVR til smásölu
áfengis taki einnig til netsölu áfengis hér á landi þegar áfengið er selt og ætlað til
einkaneyslu. Það fyrirkomulag sem NTC og Kjútís ehf. hafa ákveðið að hafa á sölu
áfengis til aðila hér á landi bendir einnig til þess, eins og fram er komið, að félögin hafi
ekki talið heimilt samkvæmt gildandi lögum að selja áfengi í netsölu hér á landi, heldur
er fullyrt að áfengið sem NTC selur sé selt í netsölu í Hollandi eins og fram er komið.

Atvinnufrelsi er verndað af 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944
og verður það ekki takmarkað nema með lögum. Samkvæmt 1. gr. áfengislaganna er
tilgangur þeirra að miða að hófsemd í meðferð áfengis. Með bannlögunum svokölluðu,
sem tóku gildi 1. janúar 1915, var innflutningur og sala áfengis bönnuð með öllu. Allt
frá þeim tíma hefur sala áfengis verið takmörkuð með einhverjum hætti og með lögum
nr. 64/1928 var ríkisstjórn landsins m.a. veittur einkaréttur til innflutnings og sölu á
áfengi. Þá hafa aldurstakmörk verið sett varðandi neyslu og kaup á áfengi og þá var ekki
heimilt að selja áfengan bjór hér á landi fyrr en 1. mars 1989. Allar þessar takmarkanir,
sem og aðrar, hafa verið settar með lýðheilsusjónarmið að leiðarljósi enda hefur skaðsemi
áfengis löngu verið viðurkennd. Þessar takmarkanir eru einnig almennar þannig að allir
þurfa að sæta þeim. Með vísan til þess verður ekki talið að þær brjóti gegn ákvæði
stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Þá skal einnig tekið fram að 1. mgr. 10. gr.
áfengislaganna er skýr um það að ÁTVR hefur einkaleyfi til smásölu áfengis og fullnægir
því reglum refsiréttarins um skýrleika refsiheimilda. Það er enginn vafi um það við hvað
er átt.

Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 er hlutverk lögreglu m.a. að gæta
almannaöryggis, halda uppi lögum og reglu, stemma stigu við afbrotum, vinna að
uppljóstran brota, stöðva ólögmæta háttsemi og fylgja málum eftir í samræmi við það
sem mælt er fyrir um í lögum um meðferð sakamála eða öðrum lögum. Í 2. mgr. 18. gr.
laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er hlutverk ákærenda að tryggja, í samvinnu við
lögreglu, að þeir sem afbrot fremja verði beittir lögmæltum viðurlögum. Þannig var
lögreglu skylt að taka til rannsóknar ætlað brot ákærða á áfengislögum og síðan
ákæruvaldsins að gefa út ákæru á hendur ákærða væru taldar yfirgnæfandi líkur á því að
hann hefði gerst sekur um refsiverða háttsemi í starfsemi ITC og Kjútís ehf. Því getur
ekki breytt þó aðrir hafi hugsanlega gerst sekir um sömu eða svipaða háttsemi eins og
ákærði vill halda fram en ekki hafi verið ákært vegna þess.

Það er viðurkennt að einstaklingum hér á landi sé heimilt að kaupa áfengi í erlendum
vefverslunum og þá flytur viðkomandi einstaklingur áfengið hingað til lands til einkanota
með óháðum/sjálfstæðum flutningsaðila en ekki í atvinnuskyni. Þetta má m.a. ráða af
EES-samningnum og dómum sem hafa fallið um inntak hans. Þar er ekki um
atvinnustarfsemi að ræða eins og í tilfelli ITC og Kjútís ehf. Í ýmsum löndum er smásala
á áfengi takmörkuð með einhverjum hætti og slíkar takmarkanir eru taldar heimilar, sbr.
það sem áður hefur komið fram um lýðheilsusjónarmið varðandi áfengissölu. Ekki
verður séð að dómar Evrópudómstólsins hafi verið á þann veg að starfsemi eins og sú
sem ITC og Kjútís ehf. stunda sé heimil, sbr. dóm í máli nr. C-1981/14, Visnapuu. Hvað
þetta varðar skal og bent á það að ekki var fallist á það að leitað yrði ráðgefandi álits
EFTA-dómstólsins í tilefni af þessu máli. Í úrskurði Landsréttar hvað það varðar kemur
m.a. fram að í dómaframkvæmd EFTA-dómstólsins hafi verið lagt til grundvallar að
léttvín af þeim toga sem sakargiftir á hendur varnaraðila lúta að falli utan gildissviðs
EES-samningsins.

Það getur engu breytt um mál þetta að einstakir ráðherrar eða alþingismenn hafi í gegnum
tíðina talið að starfsemi eins og ITC og Kjútís ehf. reka sé heimil samkvæmt íslenskum
lögum. Eins og ítrekað hefur komið fram hefur ÁTVR einkaleyfi til smásölu áfengis hér
á landi samkvæmt áfengislögum. Sé það vilji löggjafans að breyta því verður það aðeins
gert með breytingu á áfengislögunum og/eða öðrum lögum eftir atvikum. Það er ekki
hlutverk dómstóla að breyta settum lögum. Um refsiábyrgð ákærða fer samkvæmt
íslenskum lögum.

ITC er ekki með starfsemi á Íslandi en selur þrátt fyrir það áfengi til aðila hér á landi með
milligöngu Kjútís ehf. en ákærði er í forsvari fyrir bæði félögin. Um er að ræða að
stærstum hluta áfengi sem hefur verið framleitt hér á landi og aldrei farið frá landinu, þ.e.
út úr lögsögu íslenska ríkisins. Þessi starfsemi er smásala áfengis. Verður ekki annað
ráðið en fyrirkomulaginu á áfengissölu félaganna hafi beinlínis verið komið á í þeim
tilgangi að reyna að komast fram hjá einkaleyfi ÁTVR til smásölu áfengis hér á landi
eins og áður hefur komið fram.

Með vísan til alls ofanritaðs og rannsóknargagna málsins telst hafið yfir skynsamlegan
vafa og þar með sannað að ákærði hafi sem forsvarsmaður Kjútís ehf. og ITC gerst sekur
um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og þar með brotið gegn einkaleyfi
ÁTVR til smásölu áfengis hér á landi. Þykir háttsemi ákærða rétt færð til refsiákvæða í
ákærunni. Hefur ákærði unnið sér til refsingar í samræmi við það.

Ákærði hefur ekki áður sætt refsingu svo kunnugt sé. Með vísan til atvika málsins telst
refsing hans hæfilega ákveðin sekt að fjárhæð 100.000 krónur sem greiðist í ríkissjóð
innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja, ella sæti ákærði fangelsi í átta daga.

Ákærði greiði allan sakarkostnað, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ólafs
Eiríkssonar lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin með hliðsjón af umfangi málsins
4.947.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Það skal tekið fram að sá tímafjöldi
sem verjandi hefur skráð vegna málsins þykir mjög úr hófi miðað við umfang þess.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Árni Bergur Sigurðsson aðstoðarsaksóknari.
Ingi Tryggvason héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D ó m s o r ð:
Ákærði, X X X* , greiði 100.000 krónur í sekt til ríkissjóðs
innan fjögurra vikna frá birtingu dóms þessa að telja en sæti ella fangelsi í átta daga.
Ákærði greiði allan sakarkostnað, þ.m.t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns,
Ólafs Eiríkssonar lögmanns, 4.947.000 krónur.

Ingi Tryggvason

Loksins

Sjá: https://heimildin.is/grein/26462/loksins-brugdist-vid-broti-a-afengisloggjofnni-smarikid-sektad-fyrir-smasolu/?fbclid=IwY2xjawRFC71leHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEepURpqRAVODwjd2moWG-uv3dNlntm1uAzBmu1QawiOTywV76kRxhZhHUszcE_aem_i7z6uPHa4Iq9LQDny6uFWg

Umsögn: Embætti landlæknis

Tökum afstöðu með börnum og ungmennum

Dr. Ragný Þóra Guðjonsen tók saman og birti á FB síðu fyrir nokkru þessa athyglisverðu punkta:

„STJÓRNVALDSAÐGERÐIR VIRKA – EKKI HEIMILA NETSÖLU ÁFENGIS

Vegna umræðu um netsölu áfengis tók ég saman niðurstöður nokkurra rannsókna um þetta efni. Það er sem sagt nokkuð skýrt og vel kortlagt að aukið aðgengi að áfengi, þar með vegna netsölu er áhættuþáttur sér í lagi fyrir ungt fólk og þá sem stunda áhættusamar drykkjuvenjur:

Meira aðgengi að áfengi eykur líkur á meiri áfengisneyslu. Morrison, C. N., Byrnes, H. F., Miller, B. A., Wiehe, S. E., Ponicki, W. R., & Wiebe, D. J. (2019). Exposure to alcohol outlets, alcohol access, and alcohol consumption among adolescents. Drug and Alcohol Dependence, 205. 107622.
https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2019.107622

Markaðssetning áfengis gagnvart ungu fólki eykur líkur á áfengisnotkun þeirra.
Jernigan, D., Noel, J., Landon, J., Thornton, N., & Lobstein, T. (2017). Alcohol marketing and youth alcohol consumption: a systematic review of longitudinal studies published since 2008. Addiction, 112: 7–20. https://doi.org/10.1111/add.13591

Regluverk í kringum netsölu áfengis stenst ekki samanburð við aðgengiskröfur sem eru gerðar í sérstökum áfengisverslunum og eru ófullnægjandi til að vernda aðgengi ungs fólks.
Colbert, S., Wilkinson, C., Thornton, L., Feng, X., & Richmond, R. (2021). Online alcohol sales and home delivery: An international policy review and systematic literature review. Health Policy, 125(9), 1222–1237. https://doi.org/10.1016/j.healthpol.2021.07.005

Hópurinn sem kaupir áfengi á netinu er líklegri til að vera yngri eða að stunda áhættusamar drykkjuvenjur (drekka 6 drykki eða meira í hvert skipti). Líkur á skaða vegna áfengisdrykkju aukast þar sem netkaupin gera kleift að halda áfram drykkju sem ella hefði stöðvast þegar áfengið var búið.
Auðvelt er fyrir ungmenni að komast framhjá aðgengiskröfum við kaupin og algengt er að reglum um aðgengi sé ekki fylgt eftir:
Monjica-Perez Y., Callinan S., Livingston M. Alcohol home delivery services: an investigation of use and risk. 2019. http://fare.org.au/…/Alcohol-home-delivery-services.pdf

Fjöldi sölustaða áfengis þar með á netinu, tengist auknum líkum á því að áfengis sé neytt og hversu oft það er gert. Þessi niðurstaða kom fram óháð ýmsum einstaklingsþáttum og félags-efnahagslegri stöðu. Möguleikar ungs fólks á að útvega sér áfengi aukast við netsölu, meðal annars með því að fá fólk í umhverfinu, vini eða fjölskyldu, til að kaupa áfengið.
Chen, MJ., Gruenewald, P. J., & Remer, L. G. (2009). Does Alcohol Outlet Density Affect Youth Access to Alcohol? Journal of Adolescent Health, 44(6), 582-589.
https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2008.10.136

Hröð þróun netsölu á áfengi er áhyggjuefni og skortur er á regluverki. Staða sem ógnar lýðheilsu þjóða.
Huckle, T., Parker, K., Romeo, J. S., & Casswell, S. (2020). Online alcohol delivery is associated with heavier drinking during the first New Zealand COVID-19 pandemic restrictions. Drug and Alcohol Review, 40(5), 826–834. https://doi.org/10.1111/dar.13222 „

Yfirlýsing forvarnarsamtaka vegna samfélagsumræðu um gildandi áfengisstefnu

Tilefni yfirlýsingarinnar er að koma á framfæri upplýsingum inn í umræðuna sem nú geisar í samfélaginu og fjölmiðlum um þá opinberu áfengisstefnu sem hefur verið í gildi. Stefnu sem forvarnarsamtök og fleiri telja að yfirvöld hafi leyft markaðsöflum að mylja undan á síðustu árum í mótsögn við áfengislög og samþykkta lýðheilsustefnu Íslands til 2030.

Í rúm 5 ár, eða allt frá kæru ÁTVR til lögreglu þann 16. júní 2020 vegna netsölu innlendra aðila á áfengi, hafa nokkur frjáls félagasamtök átt þétt samstarf um að opna augu stjórnvalda og almennings fyrir mikilvægi þess að klára þá kæru. Félögin telja að fyrirkomulag netsölunnar sé yfirstandandi lýðheilsuógn og ógni vernd barna og ungmenna í landinu.

Félögin eru:

• Fræðsla og forvarnir-félag áhugafólks um forvarnir og heilsueflingu, forvarnir .is
• Foreldrasamtök gegn áfengisauglýsingum, foreldrasamtok.is
• IOGT á Íslandi, iogt.is og
• SAFF-Samstarf félagasamtaka í forvörnum

Niðurstaða bráðlega eftir 5 ára bið

Kæran hefði getað klárast 2020/2021 ef henni hefði verið sinnt, en er ekki enn komin á leiðarenda nú hálfum áratug síðar.

Loks hillir þó undir niðurstöðu því lögreglan á höfuðborgarsvæðinu kláraði að rannsaka kærumálið í haust sem leiddi til þess að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu ákærði netsöluaðila til héraðsdóms Reykjaness í september 2025. Aðalmeðferð málsins á að fara fram þann 12. janúar nk. samkvæmt upplýsingum sem leitað var eftir símleiðis hjá dómstólnum.

Hafa framangreind forvarnarfélög leitað til fjölda opinberra aðila og stofnana og m.a. sent erindi til stjórnsýslu- og eftirlitsnefndar Alþingis vegna vinnubragða og seinagangs yfirvalda og ráðherraábyrgðar. Erindið hefur verið tekið fyrir í nefndinni en er enn á hennar borði og hefur ekki hlotið þar niðurstöðu, Hægt er að sjá hluta af þessari vinnu samtakanna á heimasíðum þeirra s.s. forvarnir.is, foreldrasamtok.is og iogt.is.

Breiðfylking heilbrigðisstétta og forvarnarsamtaka standa saman

Samtökin hafa haft forystu um að sem flestir hvetji stjórnvöld til að hafa lýðheilsu, vernd barna og ungmenna og samfélagslega ábyrgð að leiðarljósi í þessu máli. Sú forysta leiddi m.a. til þess að breiðfylking heilbrigðisstétta og forvarnarsamtaka hefur tvívegis gefið út opinberar áskoranir og ráð til yfirvalda. Þær sýna sterka samstöðu sem og þær áhyggjur sem ríkja um málið hjá þessum aðilum. Sjá hér:

Áskorun breiðfylkingar félaga heilbrigðisstétta,
forvarnarsamtaka og fleiri til yfirvalda um að bregðast við yfirstandandi lýðheilsuógn
vegna stóraukinnar netsölu áfengis, 26. ágúst 2024 Áskorun vegna yfirstandandi lýðheilsuógnar – Lyfjafræðingafélag Íslands

Verum hagsýn í ríkisrekstri – sparnaðarráð frá breiðfylkingu heilbrigðisstétta, forvarnasamtaka o.fl. í samráðsgátt 21. janúar 2025 (umsögnin þessara 16 félaga er neðst í fréttinni) Telja ríkið geta sparað milljarða með því að koma í veg fyrir áfengissölu einkaaðila – RÚV.is

Ágeng og herská markaðsöfl

Þá skal bent á að þau markaðsöfl sem nú eru að markaðssetja áfengi gagnvart ungmennum og almenningi í fjölmiðlum, á samfélagsmiðlum, í tengslum við íþróttaviðburði og víðar í samfélaginu, eru ágeng og herská, enda eftir miklum gróða að slægjast. Söluveltan er nú þegar upp á einhverja milljarða miðað við opinber viðtöl við þau öfl Veltir milljörðum á netsölu áfengis – RÚV.is. Almenningur situr svo uppi með reikninginn vegna afleiðinganna eins og allir þekkja. skattfé rennur úr ríkisstjóði til að greiða fyrir þær.

Ráðherrar ofl. segja enga óvissu í lögum, þau séu skýr

Bæði heilbrigðisráðherra í sumar og fjármála- og efnahagsráðherra í gær, hafa sagt að um lögleysu sé að ræða og að það sé ekki óvissa í lögum.

Heilbrigðisráðherra 16. júní 2025. “Ég vil taka fram að ég tel brýnt að tekið sé á þeirri lögleysu sem netsala áfengis er.” Tekur ný ríkis­stjórn af skarið? – Vísir

Fjármála- og efnahagsráðherra 5. janúar 2026. „Álit okkar, dómsmálaráðuneytisins og ytri aðila, er svo að það sé í sjálfu sér engin óvissa og þetta snúist bara um að framfylgja lögunum. Menn geta tekist á um það hvort lögin eigi að vera svona eða einhvern veginn öðruvísi en ég tek ekki undir það að það sé óvissa í lögunum,“ „Stefna Viðreisnar eitt en gildandi réttur annað“

Dómur handan við hornið

Þegar staðan er sú að markaðsöfl klifa á að áfengislög séu óskýr en sitjandi ráðherrar, forvarnarsamtök, lögreglan, ÁTVR og fleiri segja þau skýr, er réttast að bíða niðurstöðu dómstóla sem er loks handan við hornið. Forvarnarsamtök ofl. hafa beðið í 5,5 ár en vita að nú er biðin senn á enda því málið er komið á dómsstólastig.

Tapist málið þarf að taka stokkinn á ný

Út frá lýðheilsusjónarmiðum, verndun barna og ungmenna og sjónarmiðum um samfélaglega ábyrgð er vonast til þess að málið vinnist í dómi. Vilji hinsvegar svo ólíklega til að málið tapist í dómi þarf löggjafinn í framhaldinu að taka stokkinn á ný og gera upp við sig hvort setja eigi nýja áfengislöggjöf sem hafi áfram lýðheilsu, vernd barna og ungmenna og samfélagslega ábyrgð að leiðarljósi, eða láta nýja löggjöf ganga í gagnstæða átt. Forvarnarsamtök treysta á að góð samfélagsleg gildi verði áfram leiðarljósið í framtíðinni.